مشاهده لکههای تیره روی فرش یا استشمام بوی ناخوشایند از عمق گرههای قالی، اغلب نشانهای از کپک فرش است؛ مشکلی پنهان اما جدی که در صورت بی توجهی میتواند هم به سلامت اعضای خانواده آسیب بزند و هم به مرور زمان باعث تخریب بافت و کاهش عمر فرش شود. این قارچهای میکروسکوپی معمولاً در اثر رطوبت ماندگار و شرایط نامناسب محیطی در الیاف فرش رشد میکنند و از آن جا که ابتدا در لایههای داخلی شکل میگیرند، ممکن است دیر تشخیص داده شوند.
در این مطلب قصد داریم به صورت دقیق و تخصصی بررسی کنیم که کپک فرش چیست و چرا به وجود میآید، این آلودگی قارچی چگونه در بافت الیاف نفوذ میکند و چه نشانههایی دارد. همچنین روشهای مؤثر برای پیشگیری و ایمنترین راهکارهای شستن و از بین بردن کپک فرش را معرفی میکنیم تا با آگاهی کامل بتوانید بهترین تصمیم را برای حفظ سلامت خانه و دوام فرش خود بگیرید.
کپک فرش چیست؟
کپک فرش نوعی رشد قارچی رشتهای است که در شرایط گرم، مرطوب و کم نور در عمق الیاف قالی شکل میگیرد. این قارچها ابتدا به صورت میکروسکوپی فعالیت خود را آغاز میکنند و به مرور زمان با گسترش در تار و پود فرش، به شکل لکههای تیره، خاکستری یا سبز رنگ همراه با بوی نامطبوع قابل تشخیص میشوند.
الیاف فرش، به ویژه الیاف طبیعی مانند پشم، پنبه و کنف، به دلیل داشتن مواد آلی و قدرت بالای جذب رطوبت، محیطی ایدهآل برای رشد کپک محسوب میشوند. بنابراین فرشهای دستباف بیشتر در معرض کپک زدگی قرار میگیرند. زمانی که رطوبت برای مدت طولانی در مغز فرش باقی بماند و جریان هوای مناسبی وجود نداشته باشد، اسپورهای قارچی فعال شده و به سرعت تکثیر میشوند.
بیشتر بخوانید: نگهداری فرش دستباف
نکته مهم این است که کپک فرش معمولاً تنها به سطح فرش محدود نمیماند؛ بلکه به لایههای داخلی نفوذ میکند. به همین دلیل، اگر به درستی و به صورت ریشهای از بین نرود، امکان بازگشت آن بسیار بالاست و در بلندمدت میتواند موجب تضعیف بافت فرش، کاهش دوام و ایجاد مشکلات بهداشتی برای ساکنان محیط شود.
چگونه از کپک زدن فرش پیشگیری کنیم؟
همانطور که در بخش قبل توضیح داده شد، رطوبت مهمترین عامل اصلی کپک زدن فرش است، اما تنها عامل موثر نیست. در کنار مدیریت شرایط محیطی، نحوه نگهداری، نظافت اصولی و بررسی دورهای فرش نیز نقش مهمی در جلوگیری از رشد قارچها ایفا میکنند. در ادامه، مهمترین راهکارهای پیشگیری از کپک فرش را بر اساس اصول نگهداری صحیح و شرایط استاندارد محیطی بررسی میکنیم.
کنترل رطوبت
محیطی که فرش در آن قرار دارد باید دارای رطوبت متعادل و دمای پایدار باشد. به طور استاندارد، رطوبت نسبی فضا نباید از حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد بیشتر شود و بهترین بازه دمایی برای جلوگیری از رشد قارچها، حدود ۱۸ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. خروج از این محدوده، به ویژه همراه با هوای راکد، شرایط را برای فعال شدن اسپورهای قارچی فراهم میکند.
خشک کردن فرش در کمترین زمان
به محض خیس شدن فرش بر اثر شستشو یا ریختن مایعات، باید فرآیند خشکسازی بدون تاخیر انجام شود. استفاده از حولههای جاذب، ایجاد جریان هوای مستقیم یا در صورت نیاز سشوار، مانع نفوذ رطوبت به لایههای داخلی فرش شده و از شکل گیری کپک در عمق الیاف جلوگیری میکند.
تهویه فضا روشی موثر برای پیشگیری از کپک فرش
تهویه مناسب فضا یکی از عوامل کلیدی اما اغلب نادیده گرفته شده است. فضاهایی مانند زیرزمینها، انباریها یا اتاقهای کم نور که گردش هوای ضعیفی دارند، بیشترین ریسک کپک زدگی را دارند. استفاده از پنجره، فن یا دستگاههای رطوبت گیر به خصوص در مناطق شرجی، کمک میکند شرایط محیطی همواره در وضعیت ایمن باقی بماند.
حفظ نظافت فرش؛ حذف بستر رشد کپک
در کنار رطوبت و هوای راکد، وجود آلودگیهای آلی نقش مهمی در رشد کپک فرش دارد. گردوغبار، ذرات مواد غذایی و حتی سلولهای مرده پوست که در میان الیاف فرش باقی میمانند، بهعنوان منبع تغذیه قارچها عمل میکنند. به همین دلیل، حتی در محیطی با رطوبت کنترلشده، بیتوجهی به نظافت میتواند زمینهساز کپکزدگی شود.
نظافت منظم فرش با جاروبرقی قوی، این بستر غذایی را از بین میبرد و مانع تکثیر اسپورهای قارچی در عمق الیاف میشود. جاروبرقی کشیدن اصولی و مداوم، به ویژه در نقاط پرتردد، نقش مکمل کنترل رطوبت در پیشگیری از کپک فرش دارد.
بررسی منظم زیر فرش
بررسی دورهای زیر فرش نیز نباید نادیده گرفته شود. بخشهایی که زیر مبلمان یا وسایل سنگین قرار دارند، معمولاً دیرتر خشک میشوند و تهویه ضعیفتری دارند. بلند کردن دورهای فرش و اطمینان از خشک و سالم بودن پشت آن، از ایجاد کپک پنهان جلوگیری میکند. استفاده از ترمز فرشهای مشبک نیز با ایجاد فاصله و امکان عبور هوا، احتمال تجمع رطوبت در زیر فرش را کاهش میدهد.
استفاده از نور خورشید راهکار طبیعی و بسیار موثر
در نهایت، قرار دادن دورهای فرش در معرض نور خورشید یک راهکار طبیعی و مؤثر است. نور خورشید علاوه بر کمک به خشک شدن رطوبت احتمالی، خاصیت ضد قارچی دارد و محیطی نامناسب برای ادامه حیات کپکها ایجاد میکند.
شستن فرش کپک زده
پیش از هر چیز لازم است بدانید که شستن کپک فرش در خانه همیشه مؤثر نیست؛ به ویژه زمانی که پای فرش دستباف در میان باشد. زیرا این فرشها به دلیل ساختار حساس و الیاف طبیعی، در برابر رطوبت و مواد شوینده واکنش پذیرتر هستند و هر رفتار غیراصولی میتواند به بافت، رنگ و ارزش آنها آسیب بزند. در چنین شرایطی، درخواست خدمات شستشوی فرش دستباف از قالیشوییهای معتبر و تخصصی، منطقیترین و ایمنترین مسیر برای رفع کپک و جلوگیری از آسیبهای بیشتر محسوب میشود.
قدم اول رعایت ایمنی
در صورتی که میزان کپک زدگی محدود باشد و تصمیم به شستن فرش در خانه داشته باشید، در قدم اول فرش را به محیطی با تهویه مناسب منتقل کرده و درها و پنجرهها را باز بگذارید. تماس مستقیم با کپک و استنشاق ذرات آن میتواند برای سلامتی مضر باشد، بنابراین استفاده از دستکش و ماسک توصیه میشود. سپس سطح فرش را به طور کامل جارو کنید تا ذرات سست، گردوغبار و آلودگیهای سطحی که میتوانند حامل قارچ باشند، حذف شوند.
قدم دوم استفاده از محلول مناسب
در مرحله بعد، باید از یک محلول مناسب برای از بین بردن کپک استفاده شود. محلولهای خانگی مانند سرکه سفید و آب برای شستن فرش کپک زده مؤثر هستند؛ سرکه به ساختار قارچ آسیب میزند و رشد آن را متوقف میکند. محلول را به صورت موضعی روی ناحیه آلوده اسپری کرده و اجازه دهید مدتی باقی بماند تا به عمق الیاف نفوذ کند، سپس با دستمال تمیز یا اسفنج، محل را پاک کنید.
اگر بوی نامطبوع باقی مانده باشد، استفاده از جوش شیرین پس از تمیزکاری اولیه کمک میکند رطوبت و بو جذب شود. به این منظور، قسمتی از فرش که به محلول آغشته کردهاید را با میزان قابل توجهی از جوش شیرین بپوشانید و 12 ساعت فرصت دهید تا محلول و رطوبت آن کاملا جذب شوند.
قدم سوم خشک کردن اصولی
پس از شستشو، خشک کردن کامل فرش مهمترین مرحله کار است. فرش باید به گونهای خشک شود که هیچ رطوبتی در عمق الیاف باقی نماند. این کار میتواند با قرار دادن فرش در جریان هوای آزاد، مقابل پنکه یا در صورت امکان در معرض نور خورشید انجام شود. اگر فرش به خوبی خشک نشود، شانس بازگشت کپک بسیار بالاست.
