نگهداری فرش دستباف لوله شده یکی از مهمترین اقداماتی است که هنگام انبار کردن یا عدم استفاده از فرش باید به آن توجه کرد، زیرا فرش دستباف فقط یک کالای مصرفی نیست، بلکه یک اثر هنری و ارزشمند محسوب میشود. زمانی که فرش قرار است برای مدتی کنار گذاشته شود یا هنگام جابجایی و نگهداری طولانی مدت از آن استفاده نشود، بهترین راه برای محافظت از تار و پود، لوله کردن صحیح و ایجاد شرایط استاندارد برای نگهداری است.
در این مقاله تلاش کردهایم یک راهنمای کاملا کاربردی و مبتنی بر نکات فنی ارائه دهیم تا بدانید فرش دستباف لوله شده را چگونه، کجا و با چه مراقبتهایی نگهداری کنید.
بیشتر بخوانید: آموزش نحوه صحیح شستن فرش دستباف در خانه
راهکارهایی برای نگهداری فرش دستباف لوله شده
در صورت بی توجهی به اصول نگهداری از فرش دستباف یا مراقبت نادرست از آن، احتمال بروز آسیبهایی مانند بید زدگی، تغییر رنگ، خمیدگی، کپک زدگی یا حتی تضعیف تار و پود فرش وجود دارد. به همین دلیل لازم است در تمام مراحل نگهداری، نهایت دقت را به کار بگیرید.
آماده سازی فرش دستباف قبل از لوله کردن
اولین قدم برای نگهداری صحیح فرش دستباف، آماده سازی درست آن است. فرش باید کاملا تمیز، خشک و عاری از گرد و غبار باشد؛ زیرا حتی مقدار کمی آلودگی یا رطوبت میتواند در طولانی مدت باعث پوسیدگی تار و پود شود. بهتر است پیش از لوله کردن، فرش را با جارو برقی مکش ملایم تمیز کنید و اگر نیاز به شستشو دارد، آن را به قالیشویی حکیم، بهترین قالی شویی اصفهان بسپارید تا مراحل شستشو و خشکسازی را بهصورت اصولی انجام دهند. وجود رطوبت هر چند ناچیز، یکی از شایعترین دلایل ایجاد کپک در فرشهای لوله شده است.
نحوه صحیح لوله کردن فرش دستباف
لوله کردن فرش دستباف اصولی دارد که رعایت نکردن آن به مرور باعث شکستگی، ترک خوردگی یا تغییر فرم لبهها میشود.
- همیشه از سمت فرش رو (پرز) شروع به لوله کردن کنید تا فشار کمتری روی خواب فرش بیفتد.
- لوله کردن نباید خیلی سفت انجام شود، بلکه باید به حالت شل و منعطف باشد. زیرا پیچیدن محکم، باعث فشار نقطهای و به تدریج تضعیف تارها میشود.
- اگر فرش ضخیم است، بهتر است با کمک یک استوانه سبک (مثلا مقوایی مخصوص) از داخل تقویت شود تا فرش حالت هندسی خود را بهتر حفظ کند.
استفاده از کاور مناسب برای نگهداری فرش دستباف لوله شده
پس از لوله کردن فرش، استفاده از یک کاور استاندارد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاور مناسب از فرش در برابر آلودگی محیط و آسیبهای احتمالی محافظت میکند. کاور ایدهآل برای نگهداری فرش دستباف باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- نفوذ پذیری کنترل شده هوا تا رطوبت درون کاور محبوس نشود.
- جنس پارچهای، کتان یا برزنتی و نه پلاستیک معمولی (چون پلاستیک هوا را حبس میکند و موجب بوی نامطبوع و کپک زدگی میشود).
- قدرت محافظت در برابر گرد و غبار و ورود حشرات کوچک که این مورد فقط در کاورهای پارچهای ضخیم، برزنتی یا کاورهای مخصوص فرش دیده میشود؛ این کاورها بافت فشردهتری دارند و درزهای آنها معمولا دوخت محکم یا زیپ محافظ دارد که مانع ورود حشرات میشود. در نتیجه، ادعای محافظت کامل از حشرات فقط برای کاورهای برزنتی، کاورهای مخصوص فرش (کاورهای سوزنی ضخیم)، و کاورهای کتانی فشرده معتبر است.
شرایط ایدهآل محیط برای نگهداری فرش لوله شده
محیطی که فرش در آن قرار میگیرد، نقش تعیین کنندهای در سلامت آن دارد. برای نگهداری فرش دستباف لوله شده، این شرایط باید رعایت شود:
- محیط باید خشک، معتدل و دور از نوسان دما باشد.
- رطوبت محیط نباید بالای 50% باشد.
- از قرار دادن فرش در انبارهای نمناک، پارکینگها یا اتاقهایی با دیوارهای سرد خودداری کنید.
- فرش نباید در معرض مستقیم خورشید قرار بگیرد، چون تغییر دما و تابش مداوم به مرور باعث تغییر رنگ لایه بیرونی میشود.
- بهترین مکان، کمدهای بزرگ یا اتاقهایی هستند که دمای ثابت و تهویه مناسب دارند.
جلوگیری از بیدزدگی و آفات
یکی از مهمترین بخشهای نگهداری فرش دستباف لوله شده، محافظت از آن در برابر بید و آفات است. حتی اگر فرش تمیز باشد، در صورتی که محیط مناسب رشد بید باشد، احتمال آسیب وجود دارد.
استفاده از گلولههای ضد بید با پایه گیاهی بهترین گزینه است.
این نوع ضد بیدها معمولا از موادی مانند چوب سدر، اسطوخودوس، میخک یا ترکیبات گیاهی خشک شده ساخته میشوند و بدون ایجاد بوهای تند شیمیایی یا اثرگذاری روی رنگ فرش، مانع نزدیک شدن بیدها میشوند. در مقابل، انواع شیمیایی قوی مانند نفتالین یا قرصهای ضد بید پارادی کلروبنزن اگر مستقیم با فرش تماس پیدا کنند، ممکن است رنگ و الیاف را تحت تاثیر قرار دهند. به خصوص برای فرشهای گیاهی و رنگرزی طبیعی اصلا مناسب نیستند.
هرگز مواد ضد بید را مستقیما روی فرش قرار ندهید؛ آنها را داخل یک پارچه توری یا کیسه تنفس پذیر بگذارید و نزدیک فرش قرار دهید. استفاده از کیسههای ضد بید طبیعی و بستههای آماده ضد آفات نیز گزینههای مناسبی برای نگهداری طولانی مدت فرش لوله شده به شمار میآیند، زیرا رایحه کنترل شده و پایدارتری دارند و بدون آسیب، محیط را برای رشد بید نامناسب میکنند.
قرار دادن فرش در ارتفاع مناسب
جالب است بدانید که فرش لوله شده نباید مستقیما روی زمین قرار بگیرد، به ویژه اگر کف سرد، سیمانی یا مرطوب باشد. تماس مستقیم باعث انتقال رطوبت یا سرمای کف به فرش میشود.
بهترین روش، قرار دادن فرش روی یک پایه چوبی، چند تخته یا یک سطح کاملا خشک و ایمن است. همچنین فرش لوله شده نباید زیر بار سنگین قرار بگیرد؛ فشار طولانی مدت باعث تغییر فرم و ایجاد له شدگی میشود.
بازدید دورهای از فرش لوله شده
حتی اگر تمام نکات نگهداری از فرش دستباف لوله شده را رعایت کرده باشید، بازدید دورهای ضروری است. این کار مانع جمع شدن رطوبت و فشار طولانی مدت روی یک نقطه میشود. هر سه تا چهار ماه یک بار مراحل زیر را انجام دهید:
کاور را باز کنید
سطح فرش را از نظر کپک، رطوبت یا بید زدگی بررسی نمایید
فرش را کمی جابجا کنید تا هوا بخورد
مدت زمان استاندارد نگهداری فرش به صورت لوله شده
فرش دستباف در حالت لوله شده میتواند مدت طولانی سالم بماند، اما ایدهآل این است که، بیش از 12 تا 18 ماه در یک حالت باقی نماند. برای نگهداری طولانیتر، بهتر است هر چند ماه یک بار باز شود و دوباره لوله گردد. این کار باعث میشود تار و پود فرش استحکام طبیعی خود را حفظ کند و در برابر خمیدگی و شکستگی آسیب پذیر نشود.
