فرش ایرانی نمادی از هنر و اصالت است که نگهداری از آن حساسیتهای خاص خود را دارد. یکی از دغدغههای اصلی کاربران پس از نظافت، پدیده زرد شدن ریشه فرش است که معمولاً به دلیل خشک شدن نادرست یا استفاده از شویندههای غیرتخصصی رخ میدهد. البته باید به این نکته اشاره کرد که اگر شستشوی فرش ماشینی و یا دستباف خود را به یک قالیشویی معتبر و با تجربه مانند قالیشویی حکیم بسپارید، به دلیل استفاده از تجهیزات مکانیزه و گرمخانههای هوشمند، دیگر جای هیچگونه نگرانی برای این مسئله نیست. در این مقاله، به بررسی تخصصی علت زرد شدن ریشه فرش و روشهای برطرف کردن آن میپردازیم.
علت زرد شدن ریشه فرش چیست؟
تغییر رنگ ریشهها از سفید به زرد یا قهوهای، نتیجه فعل و انفعالات شیمیایی و فیزیکی در الیاف است. برای درک بهتر این موضوع، باید به سه عامل اصلی زیر توجه کرد:
پدیده قهوهای شدن سلولزی و نقش لیگنین
ریشههای فرش اغلب از پنبه ساخته شدهاند که حاوی سلولز و مقدار کمی لیگنین است . زمانی که فرش برای مدت طولانی مرطوب میماند، لیگنین در آب حل شده و به دلیل خاصیت مویینگی به سطح ریشه میآید. این فرآیند که “قهوهای شدن سلولزی” نام دارد، در محیطهای قلیایی (ناشی از شویندههای قوی) تشدید شده و لکههای زرد ایجاد میکند .
مکانیسم فتیلهای و تجمع زرداب در ریشهها
فرآیند فتیلهای شدن (Wicking) زمانی رخ میدهد که آب باقیمانده در عمق فرش به همراه آلودگیها و ذرات شوینده (زرداب)، به سمت بخشهایی که زودتر خشک میشوند (یعنی ریشهها) حرکت میکند . با تبخیر آب از نوک ریشهها، این آلودگیها رسوب کرده و باعث زرد شدن ریشه فرش بعد از شستن میشوند .
تاثیر شویندههای قلیایی و سختی آب
استفاده از پودرهایی با pH بالا (بیش از ۱۰) باعث تخریب ساختار سلولزی پنبه و آزاد شدن رنگدانههای زرد میشود . همچنین املاح معدنی موجود در آب سخت، پس از خشک شدن روی الیاف سفید ریشه رسوب کرده و ظاهری کدر و زرد به آنها میبخشند .
برای زرد شدن ریشه فرش چه باید کرد؟
اگر با مشکل زردی مواجه شدهاید، استفاده از ترکیبات اسیدی ضعیف و جاذب میتواند رنگ ریشهها را بازیابی کند:
- استفاده از محلول سرکه سفید
سرکه سفید حاوی اسید استیک است که با خنثی کردن محیط قلیایی، لکههای زرد را از بین میبرد .
روش اجرا: ۵ قاشق سرکه را با یک لیوان آب ولرم ترکیب کرده و روی ریشهها اسپری کنید. پس از ۱۰ دقیقه با یک دستمال تمیز روی ریشهها بکشید تا زردی جذب پارچه شود .
- ترکیب جوش شیرین و نمک برای لکههای عمیق
این ترکیب به عنوان یک پاک کننده طبیعی و لکهبر قوی عمل میکند.
روش اجرا: ۲ قاشق جوش شیرین و ۲ قاشق نمک را در آب حل کرده و ریشهها را به آن آغشته کنید . پس از ۳۰ دقیقه، ریشهها را با آب ولرم آبکشی کرده و بلافاصله با حوله خشک کنید.
چه زمانی تمیز کردن خانگی ریشه فرش توصیه نمیشود؟
با وجود مؤثر بودن برخی روشهای خانگی، در همه شرایط نمیتوان از آنها استفاده کرد. در برخی موارد، اقدام نادرست میتواند باعث تشدید زردی یا آسیب دائمی به ریشه فرش شود. اگر زردی ریشه به رنگ قهوهای تیره متمایل شده باشد، الیاف حالت خشکی و شکنندگی پیدا کرده باشند، یا فرش از نوع دستباف قدیمی و حساس باشد، انجام پاکسازی خانگی توصیه نمیشود. همچنین در شرایطی که قبلاً از مواد شوینده قوی یا سفید کننده استفاده شده، ادامه شستشو در منزل میتواند آسیب را عمیقتر کند و نیاز به ترمیم تخصصی را افزایش دهد.
تفاوت زرد شدن ریشه در فرش ماشینی و دستباف
علت و شدت زرد شدن ریشه فرش در فرشهای ماشینی و دستباف یکسان نیست. در فرش ماشینی، این تغییر رنگ معمولاً سطحیتر بوده و بیشتر به دلیل باقی ماندن شوینده یا خشک نشدن کامل ریشهها رخ میدهد. در مقابل، ریشه فرش دستباف به دلیل استفاده از پنبه طبیعی و وجود لیگنین، حساستر است و زردی آن میتواند عمیقتر و ماندگارتر باشد. به همین دلیل، در فرشهای دستباف، کنترل رطوبت و نوع شوینده اهمیت دو چندان دارد.
وایتکس برای برطرف کردن زردی ریشه فرش مناسب است؟
برخی افراد برای بازگرداندن سفیدی ریشهها از مواد سفید کننده مانند وایتکس استفاده میکنند؛ در حالی که این کار یکی از مخربترین روشها محسوب میشود. وایتکس اگرچه ممکن است در لحظه باعث سفید شدن ریشه شود، اما به مرور زمان موجب آزاد شدن بیشتر رنگدانههای زرد، تضعیف الیاف پنبهای و حتی پوسیدگی ریشه خواهد شد. در بسیاری از موارد، زردی ایجاد شده پس از استفاده از وایتکس شدیدتر و ماندگارتر از حالت اولیه است.
بیشتر بخوانید: آیا شستن فرش با وایتکس کار درستی است؟
