پوسیدگی ریشه فرش یکی از مهمترین مشکلاتی است که میتواند بهمرور زمان باعث کاهش عمر مفید فرش و حتی آسیب به ساختار اصلی آن شود. ریشه فرش در واقع امتداد نخهای تار بوده و نقش مهمی در استحکام بافت فرش، بهویژه در فرشهای دستباف، دارد. زمانی که ریشه دچار پوسیدگی، پارگی یا ضعف الیاف شود، احتمال باز شدن گرهها و آسیب دیدن قسمتهای دیگر فرش نیز افزایش پیدا میکند. پوسیدگی ریشه فرش میتواند بر اثر عوامل مختلفی مانند شستشوی فرش دستباف و ماشینی به صورت غیر استاندارد، تماس مستقیم ریشه با زمین مرطوب و غیره ایجاد شود. بسیاری از این عوامل در ظاهر ساده به نظر میرسند، اما در بلندمدت خسارت جدی به ریشه فرش وارد میکنند. با توجه به اهمیت نگهداری صحیح از فرش، در این مقاله ۵ دلیل اصلی پوسیدگی ریشه فرش را بررسی میکنیم و برای هر کدام، روشهای پیشگیری کاربردی و اصولی ارائه خواهیم داد تا بتوانید از آسیبهای احتمالی جلوگیری کرده و عمر فرش خود را افزایش دهید.
1. شستشوی غیر اصولی فرش
شستشوی غیر اصولی فرش یکی از اصلیترین دلایل پوسیدگی ریشه فرش است. زمانی که فرش به صورت غیراستاندارد شسته میشود یا پس از شستشو بهدرستی خشک نمیشود، رطوبت باقیمانده در قسمت ریشه به تدریج باعث آسیب به الیاف آن میشود. این مشکل بهویژه در فرشهای دستباف که از الیاف طبیعی مانند پشم یا پنبه ساخته شدهاند، بیشتر مشاهده میشود. در این نوع فرشها، باقیماندن رطوبت در بافت ریشه، موجب رشد قارچها و کپکها میشود که به سرعت فرآیند پوسیدگی را آغاز میکنند.
برای پیشگیری از این مشکل، توصیه میشود که فرشها به طور اصولی و با استفاده از دستگاههای مخصوص شسته شوند و پس از آن، در مکانی با تهویه مناسب و خشک قرار گیرند. استفاده از خدمات قالیشوییهای معتبر که از دستگاههای صنعتی برای شستشو و خشککردن فرشها استفاده میکنند، میتواند مانع از بروز چنین مشکلاتی شود. در ایران، قالیشوییهای متعددی وجود دارند که این خدمات را با کیفیت بالا ارائه میدهند. به عنوان مثال، در اصفهان، قالیشویی حکیم یکی از بهترین قالی شویی در اصفهان است که میتوانید برای شستشوی اصولی فرشهای خود به آن مراجعه کنید. این مراکز با استفاده از تکنولوژیهای مدرن و دستگاههای پیشرفته، رطوبت را بهطور کامل از بافت فرش خارج کرده و از پوسیدگی ریشه جلوگیری میکنند.
2. تماس مستقیم با زمین مرطوب
یکی دیگر از دلایل رایج پوسیدگی ریشه فرش، تماس مستقیم با زمین مرطوب است. زمانی که فرش مستقیماً روی سطوحی مانند سرامیک سرد، موزاییک نمدار یا کف سیمانی قرار میگیرد، رطوبت موجود در این سطوح به تدریج به ریشه فرش منتقل میشود. این مشکل بهویژه در طبقات همکف یا ساختمانهایی که عایق رطوبتی مناسبی ندارند بیشتر دیده میشود، زیرا در این محیطها رطوبت به راحتی از زمین به فرش منتقل میشود و باعث آسیب به ریشه آن میشود.
حتی شستشوی مکرر کف خانه بدون خشک کردن کامل آن نیز میتواند باعث جذب رطوبت توسط ریشه فرش شود. در صورتی که زمین بهدرستی خشک نشود و رطوبت باقی بماند، فرشهایی که روی آن قرار دارند به مرور زمان دچار آسیب میشوند و الیاف ریشه شروع به پوسیدگی میکنند.
برای پیشگیری از این مشکل، بهترین راهحل این است که فرشها را از تماس مستقیم با سطح مرطوب جدا کنید. استفاده از زیراندازها یا فرشهای محافظ برای قرار دادن فرشها روی سطوح مرطوب میتواند به جلوگیری از جذب رطوبت کمک کند. همچنین، در صورت شستشوی کف خانه، باید اطمینان حاصل کرد که رطوبت بهطور کامل خشک شده باشد. در ساختمانهایی که عایق رطوبتی ندارند، استفاده از عایقهای مناسب مانند فومهای رولی در زیر فرش میتواند از انتقال رطوبت به ریشه جلوگیری کند.
3. پا خوردگی و سایش زیاد
ریشه فرش معمولاً در قسمت ورودی اتاق یا محلهای پرتردد قرار میگیرد و به همین دلیل بیشتر از سایر بخشهای فرش در معرض فشار و سایش است. اگر بهطور مداوم روی ریشه پا گذاشته شود یا ریشه زیر درب گیر کند، به مرور زمان نخهای آن دچار ساییدگی، پارگی و در نهایت پوسیدگی میشوند. این سایش مداوم ابتدا باعث نازک شدن الیاف ریشه شده و در صورت بیتوجهی، میتواند به باز شدن تارهای اصلی فرش منجر شود و ساختار کلی فرش را دچار آسیب کند.
برای پیشگیری از این مشکل میتوان از راهکارهای زیر استفاده کرد:
- تغییر محل قرارگیری فرش
فرش را طوری پهن کنید که ریشه در مسیر مستقیم رفتوآمد قرار نگیرد و فشار کمتری به آن وارد شود. - چرخاندن دورهای فرش
هر چند ماه یکبار جهت فرش را تغییر دهید تا سایش تنها روی یک قسمت متمرکز نشود و فشار بهصورت یکنواخت تقسیم گردد. - استفاده از محافظ یا کاور ریشه فرش
کاورهای مخصوص ریشه از تماس مستقیم کف پا با الیاف جلوگیری کرده و مانع ساییدگی زودهنگام میشوند. - جلوگیری از گیر کردن ریشه زیر درب
در صورت قرار گرفتن ریشه زیر درب، ارتفاع درب را تنظیم کنید یا محل فرش را کمی جابهجا نمایید تا از کشیده شدن و پارگی جلوگیری شود.
4. نور مستقیم خورشید
تابش طولانیمدت نور مستقیم خورشید یکی از عوامل مهم در تضعیف و پوسیدگی ریشه فرش محسوب میشود. اشعههای فرابنفش به مرور زمان باعث خشکی بیش از حد، کاهش انعطافپذیری و ترد شدن الیاف ریشه، بهویژه در فرشهای دستباف با ریشه پنبهای، میشوند. زمانی که الیاف ریشه خشک و شکننده شوند، در برابر فشار، سایش یا حتی رطوبت جزئی نیز آسیبپذیرتر خواهند بود و سریعتر دچار پارگی و پوسیدگی میشوند.
برای پیشگیری از آسیب نور خورشید به ریشه فرش، بهتر است از تابش مستقیم نور به محل قرارگیری فرش جلوگیری شود. استفاده از پرده، شید یا فیلترهای نوری روی پنجرهها میتواند میزان تابش را کاهش دهد. همچنین جابهجایی دورهای فرش و تغییر جهت آن کمک میکند یک بخش مشخص، بهطور مداوم در معرض نور قرار نگیرد و از خشک شدن و آسیبدیدگی ریشه فرش جلوگیری شود.
5. آلودگی و گرد و غبار
تجمع گرد و غبار در قسمت ریشه فرش یکی از عوامل پنهان اما تأثیرگذار در پوسیدگی ریشه فرش است. زمانی که ذرات خاک، آلودگی و پرز در میان الیاف ریشه جمع میشوند، محیطی مناسب برای رشد قارچها و باکتریها ایجاد میشود؛ بهویژه اگر این آلودگیها با رطوبت همراه شوند. در چنین شرایطی، الیاف ریشه به مرور ضعیف شده و احتمال پوسیدگی، تغییر رنگ و بوی نامطبوع افزایش پیدا میکند.
برای پیشگیری از این مشکل، لازم است نظافت ریشه فرش بهصورت منظم انجام شود. استفاده از جاروبرقی با مکش ملایم و بدون برس زبر میتواند گرد و خاک را از بین ببرد بدون آنکه به الیاف آسیب بزند. همچنین تکاندن دورهای فرش و جلوگیری از تجمع رطوبت در محل قرارگیری آن، نقش مهمی در جلوگیری از پوسیدگی ریشه و افزایش طول عمر فرش دارد.
