در نگاه اول ممکن است خاب فرش یک ویژگی ساده به نظر برسد، اما در واقع یکی از عوامل کلیدی در ظاهر، نرمی، دوام و حتی نحوه نگهداری فرش محسوب میشود. خاب فرش همان عاملی است که باعث میشود یک فرش از زاویهای روشنتر و از زاویهای دیگر تیرهتر دیده شود یا هنگام لمس، حس نرمی متفاوتی ایجاد کند. شناخت خاب فرش کمک میکند هنگام خرید، پهن کردن و شستشو، تصمیمهای آگاهانهتری بگیرید و عمر فرش را افزایش دهید.
خاب فرش چیست؟
خاب فرش به جهت خوابیدن پرزها یا الیاف سطح فرش گفته میشود. این جهت گیری باعث میشود نور به شکل متفاوتی روی سطح فرش بازتاب پیدا کند و رنگ و طرح آن در زاویههای مختلف کمی تغییر کند. هرچه خاب منظمتر و یکنواختتر باشد، طرحها واضحتر و جلوه فرش زیباتر دیده میشود.
در کنار جهت خواب، عواملی مانند جنس نخ، تراکم بافت و ارتفاع خاب نیز بر کیفیت نهایی فرش اثرگذار هستند. خاب سالم و اصولی نه تنها ظاهر فرش را بهبود میدهد، بلکه نقش مهمی در دوام و ماندگاری آن ایفا میکند.
بیشتر بخوانید: شانه و تراکم فرش چیست؟
خاب فرش کدام طرف است و چگونه آن را تشخیص دهیم؟
برای تشخیص جهت خاب فرش، سادهترین روش کشیدن کف دست روی سطح فرش است. در جهتی که پرزها خوابیدهاند، سطح فرش نرمتر احساس میشود و در جهت مخالف، کمی زبرتر به نظر میرسد.
علاوه بر لمس، میتوان از تابش نور و وضوح طرحها نیز کمک گرفت. معمولاً در جهت خاب، رنگها شفافتر و نقوش خواناتر دیده میشوند. اگر همچنان تردید وجود داشته باشد، مشورت با فروشنده یا تولید کننده فرش بهترین و دقیقترین راه خواهد بود.
جهت خاب فرش و تأثیر آن بر نگهداری و نظافت
جهت خاب فرش فقط بر زیبایی ظاهری آن تاثیر ندارد، بلکه نقش مهمی در میزان فرسایش، نظافت و طول عمر فرش ایفا میکند. زمانی که فرش در جهت صحیح پهن میشود، پرزها در حالت طبیعی خود قرار میگیرند و کمتر دچار شکستگی، خوابیدگی نامنظم یا کوبیدگی میشوند. این موضوع باعث میشود سطح فرش یکنواختتر بماند و ظاهر آن برای مدت طولانیتری حفظ گردد.
در زمان جارو کردن نیز رعایت جهت خاب اهمیت زیادی دارد. حرکت جارو در امتداد خواب پرزها باعث میشود گردوغبار و آلودگیها راحتتر از میان الیاف خارج شوند و در عین حال، فشار کمتری به نخهای خاب وارد گردد. جارو کردن خلاف جهت خاب، به مرور زمان میتواند باعث زبری سطح فرش و کاهش لطافت آن شود.
در شستشوی فرش ماشینی و دستباف نیز توجه به جهت خاب یک اصل مهم محسوب میشود. شستشو و برسکشی در جهت خواب پرزها از به هم ریختگی الیاف جلوگیری میکند و مانع از دورنگ دیده شدن یا کدر شدن سطح فرش پس از خشک شدن میشود. همچنین تنظیم خاب قبل از خشک شدن کامل فرش کمک میکند الیاف در همان حالت منظم تثبیت شوند و فرش پس از شستشو ظاهری مرتب و یکدست داشته باشد.
انواع خاب فرش
خاب فرش بسته به نوع بافت، گره و الیاف میتواند شکلهای مختلفی داشته باشد که هر کدام ویژگی خاص خود را دارند.
خاب معمولی یا اصلی
رایجترین نوع خاب است که در آن پرزها به صورت یکنواخت در یک جهت خوابیدهاند. این نوع خاب سطحی صاف، طبیعی و هماهنگ ایجاد میکند و در فرشهای ماشینی و دستباف بسیار متداول است.
خاب اریب
در این نوع، پرزها با زاویهای ملایم قرار میگیرند و جلوهای خاص به فرش میدهند. این مدل بیشتر در فرشهای دستباف دیده میشود و به دلیل ظرافت بافت، ارزش بالاتری دارد.
خاب متقارن
در خاب متقارن، الیاف کاملاً منظم و هم جهت هستند. این نظم باعث میشود طرح فرش تمیز، دقیق و یکدست دیده شود و برای نقوش هندسی بسیار مناسب است.
خاب معکوس
در برخی فرشهای گل برجسته، جهت خاب به صورت معکوس طراحی میشود تا طرحها برجستهتر و سایه روشنها طبیعیتر دیده شوند. این نوع خاب معمولاً در فرشهای شانه و تراکم بالا به کار میرود و جلوهای لوکس ایجاد میکند.
بیشتر بخوانید: شانه و تراکم فرش چیست؟
اهمیت خاب فرش در کیفیت، دوام و ارزش اقتصادی
خاب فرش یکی از نشانههای اصلی کیفیت بافت است. خاب منظم و متراکم باعث میشود فرش نرمتر، مقاومتر و خوش ظاهرتر باشد. بسیاری از ویژگیهایی که هنگام خرید فرش مورد توجه قرار میگیرند، مانند نرمی، ضخامت، یکدستی سطح و حتی قیمت نهایی، مستقیماً تحت تاثیر کیفیت خاب هستند.
همچنین جنس الیاف نقش مهمی در دوام خاب دارد. فرشهایی که با الیاف باکیفیت مانند اکریلیک بافته شدهاند، دیرتر کوبیده میشوند و در برابر پاخور و شستشو عملکرد بهتری دارند. به همین دلیل توجه به خاب فرش هنگام خرید، نوعی سرمایه گذاری بلند مدت محسوب میشود.
