نگهداری از فرش، بهویژه در خانههای ایرانی که فرش نقش اصلی در دکوراسیون داخلی دارد، موضوعی بسیار مهمتر از آن چیزی است که اغلب تصور میشود. بسیاری از آسیبهایی که به فرشهای دستباف و ماشینی وارد میشود، نه بهدلیل کیفیت پایین فرش، بلکه بهخاطر اشتباهات رایج در نگهداری از فرش اتفاق میافتد؛ اشتباهاتی که معمولاً ناخواسته و از روی ناآگاهی انجام میشوند اما در بلندمدت باعث کاهش عمر، افت زیبایی و حتی از بین رفتن کامل فرش میشوند. در این مقاله، بهصورت جامع و کاربردی، مهمترین اشتباهات رایج در نگهداری از فرش و راهکارهای جلوگیری از آنها را بررسی میکنیم تا با شناخت این موارد، بتوانید از فرشهای خود بهدرستی مراقبت کرده و هزینههای ترمیم یا تعویض را به حداقل برسانید.
اشتباه اول: جاروبرقی کشیدن نادرست
یکی از رایجترین اشتباهات در نگهداری از فرش، جاروبرقی کشیدن غیراصولی است؛ بسیاری تصور میکنند هرچه دفعات جاروکشی بیشتر باشد، فرش تمیزتر و سالمتر میماند، در حالی که جارو کشیدن بیش از حد، بهویژه با جاروبرقیهای پرقدرت، میتواند باعث ساییدگی الیاف، افزایش پرزدهی و در فرشهای دستباف موجب ضعیف شدن گرهها شود. از سوی دیگر، بیتوجهی به جاروکشی منظم نیز باعث نفوذ گرد وغبار به عمق فرش شده و به مرور زمان تار و پود آن را فرسوده میکند. بهترین روش این است که فرش را حدود ۲ بار در هفته با قدرت متوسط جارو بکشید و از وارد کردن فشار زیاد خودداری کنید؛ همچنین برای فرشهای دستباف، استفاده از حالت بدون برس چرخان توصیه میشود تا از آسیب به بافت فرش جلوگیری شود.
اشتباه دوم: شستشوی خانگی و غیراصولی فرش
یکی دیگر از اشتباهات رایج در نگهداری از فرش، شستن آن در خانه بدون آگاهی از اصول صحیح شستشو است. بسیاری از افراد برای تمیز کردن فرش از شویندههای قوی، وایتکس، پودر لباسشویی یا آب داغ استفاده میکنند؛ در حالی که این مواد و روشها میتوانند آسیبهای جدی و بعضاً غیرقابل جبرانی به فرش وارد کنند. شستشوی غیراصولی معمولاً باعث رنگدهی و قاطی شدن رنگها، آسیب دیدن الیاف طبیعی مانند پشم و ابریشم، سفت شدن بافت فرش و پوسیدگی ریشهها میشود. این مشکلات بهویژه در فرشهای دستباف که ساختار حساستری دارند، بیشتر دیده میشود و میتواند ارزش و زیبایی فرش را بهشدت کاهش دهد.
برای جلوگیری از این آسیبها، بهتر است لکههای سطحی با روشهای ملایم و شویندههای مخصوص فرش پاک شوند و شستشوی کامل فرش حتماً به قالیشوییهای معتبر و تخصصی سپرده شود. خوشبختانه امروزه قالیشوییهای مجاز و مجهز در سراسر کشور فعالیت دارند و امکان شستشوی اصولی انواع فرش را فراهم کردهاند. بهعنوان مثال، اگر در اصفهان سکونت دارید، قالیشویی حکیم یکی از معتبرترین مراکز قالیشویی در اصفهان است که با تجهیزات استاندارد و نیروی متخصص، شستشوی فرش را بهصورت اصولی و ایمن انجام میدهد. این موضوع نشان میدهد در هر شهر میتوان با انتخاب یک قالیشویی معتبر، از آسیب دیدن فرش جلوگیری کرد و عمر آن را افزایش داد.
اشتباه سوم: خشک نکردن اصولی فرش
حتی اگر شستشوی فرش دستباف و ماشینی به درستی و با رعایت تمام اصول انجام شود، خشک نکردن اصولی آن میتواند آسیبهای جدی به فرش وارد کند. قرار دادن فرش خیس در فضای بسته، روی زمین یا زیر نور مستقیم و شدید خورشید از اشتباهات رایجی است که بسیاری از افراد پس از شستشو مرتکب آن میشوند. این شرایط باعث باقی ماندن رطوبت در بافت فرش شده و زمینه ایجاد بوی نامطبوع، رشد قارچ و کپک و در نهایت تغییر رنگ یا موجدار شدن فرش را فراهم میکند؛ مشکلاتی که در صورت تداوم، میتوانند ساختار فرش را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهند.
برای جلوگیری از این آسیبها، فرش باید در فضایی دارای جریان مناسب هوا و بهصورت یکنواخت خشک شود. قرار گرفتن طولانیمدت در محیطهای مرطوب یا زیر آفتاب مستقیم و شدید، هیچکدام گزینه مناسبی برای خشک کردن فرش نیستند و میتوانند عمر و زیبایی آن را کاهش دهند.
اشتباه چهارم: بیتوجهی به جابهجایی و چرخاندن فرش
بسیاری از فرشها سالها در یک موقعیت ثابت باقی میمانند و در این مدت، بخشی از سطح آنها بیشتر در معرض رفتوآمد، نور خورشید یا فشار مبلمان قرار میگیرد. این وضعیت بهمرور زمان باعث سایش موضعی، کمرنگ شدن نامتقارن رنگها و از بین رفتن یکنواختی ظاهر فرش میشود؛ بهطوری که حتی یک فرش سالم نیز ممکن است کهنه و فرسوده به نظر برسد.
برای جلوگیری از این مشکل، توصیه میشود هر ۶ ماه یکبار فرش را ۱۸۰ درجه بچرخانید تا فشار، نور و میزان استفاده بهصورت یکنواخت روی تمام سطح فرش تقسیم شود. این کار ساده نقش مؤثری در افزایش عمر فرش و حفظ زیبایی ظاهری آن دارد.
اشتباه پنجم: قرار دادن فرش زیر نور مستقیم خورشید
نور خورشید، بهویژه در بلندمدت، یکی از عوامل آسیبزننده به فرش محسوب میشود. قرار گرفتن مداوم فرش در معرض نور مستقیم خورشید بهمرور زمان باعث کمرنگ شدن رنگها، کاهش شفافیت و وضوح نقشها و تضعیف الیاف فرش میشود. این آسیبها در فرشهای دستباف ابریشمی یا فرشهایی که با رنگهای طبیعی رنگرزی شدهاند، بیشتر و سریعتر خود را نشان میدهد و میتواند زیبایی و ارزش فرش را بهطور محسوسی کاهش دهد.
برای جلوگیری از این مشکل، استفاده از پرده برای کنترل شدت نور، جابهجایی دورهای فرش و انتخاب محل مناسب برای پهن کردن آن اهمیت زیادی دارد. رعایت این نکات ساده کمک میکند رنگ و بافت فرش برای مدت طولانیتری سالم و زنده باقی بماند.
اشتباه ششم: استفاده نکردن از ترمز فرش
لغزش فرش روی سطوحی مانند سرامیک یا پارکت فقط خطر سر خوردن افراد را افزایش نمیدهد، بلکه بهمرور زمان باعث کشیدگی، جمعشدگی و تغییر شکل فرش نیز میشود. این حرکتهای مداوم میتوانند به لبهها، ریشهها و حتی بافت اصلی فرش آسیب وارد کرده و ظاهر آن را نامنظم و فرسوده نشان دهند.
برای جلوگیری از این مشکل، استفاده از ترمز یا پد ضدلغزش زیر فرش توصیه میشود. این ابزار ساده علاوه بر افزایش ایمنی در محیط خانه، از جابهجایی ناخواسته فرش جلوگیری کرده و به حفظ فرم و سلامت آن در بلندمدت کمک میکند.
اشتباه هفتم: بیتوجهی به لکهها و تمیز نکردن سریع آنها
بسیاری از افراد لکههای ایجاد شده روی فرش را نادیده میگیرند یا تمیز کردن آنها را به زمان دیگری موکول میکنند؛ در حالی که هرچه لکه مدت بیشتری روی فرش باقی بماند، پاک کردن آن دشوارتر میشود و احتمال نفوذ آن به عمق الیاف افزایش پیدا میکند. این موضوع میتواند باعث باقی ماندن هاله، تغییر رنگ موضعی و حتی آسیب دائمی به بافت فرش شود، بهخصوص اگر لکه از نوع چرب یا رنگی باشد.
برای جلوگیری از این مشکل، لکهها باید در کوتاهترین زمان ممکن و بدون مالش شدید پاک شوند. استفاده از دستمال تمیز، جذب رطوبت از سطح لکه و بهکارگیری روش مناسب متناسب با نوع لکه، نقش مهمی در جلوگیری از تثبیت آن و حفظ ظاهر فرش دارد.
اشتباه نهم: قرار دادن مبلمان سنگین بدون محافظ روی فرش
قرار گرفتن مبلمان سنگین یا دارای پایههای تیز بهصورت مستقیم روی فرش میتواند بهمرور زمان آسیبهای جدی ایجاد کند. فشار مداوم این پایهها باعث فرورفتگی دائمی، ساییدگی موضعی و در برخی موارد پارگی الیاف فرش میشود؛ آسیبی که معمولاً بهصورت نقطهای ظاهر شده و زیبایی کلی فرش را تحت تأثیر قرار میدهد.
برای جلوگیری از این مشکل، استفاده از محافظ پایه مبل و جابهجایی دورهای مبلمان توصیه میشود تا فشار بهطور یکنواخت روی سطح فرش تقسیم شود. این کار ساده نقش مؤثری در حفظ بافت فرش و جلوگیری از آسیبهای موضعی دارد.
اشتباه دهم: مقصر دانستن کیفیت فرش بهجای نگهداری نادرست
بسیاری از افراد زمانی که فرش آنها زودتر از حد انتظار دچار فرسودگی یا آسیب میشود، کیفیت فرش را مقصر میدانند؛ در حالی که در اغلب موارد، عامل اصلی این مشکلات نگهداری نادرست است. حتی بهترین و باکیفیتترین فرشها نیز اگر بهدرستی مراقبت نشوند، در مدت زمان کوتاهی زیبایی و دوام خود را از دست میدهند. شناخت اصول صحیح نگهداری و رعایت نکات ساده اما مهم، نقش تعیینکنندهای در افزایش عمر فرش و حفظ ظاهر اولیه آن دارد.
